Di-Pangkaraniwang Pulmonya
Mga Hakbang Upang Mapigil

Ano ang nalalaman natin tungkol sa "severe acute respiratory
syndrome (atypical pneumonia)?"

• Ang World Health Organization ay tumanggap kamakailan ng mga ulat ukol sa Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) mula sa iba't-ibang panig ng daigdig kasama na ang Hong Kong. Maraming tauhan ng mga ospital o klinika at iba ring tao sa Hong Kong ay natagpuang may severe acute respiratory syndrome ( di-pangkaraniwang pulmonya).
  

• Ang Kagawaran ng Kalusugan, ang Sangguniang Namamahala ng mga Ospital, ang Pamantasan ng Hong Kong at Pamantasang lntsik ng Hong Kong ay malapit na nagtutulungan upang masupil ang paglaganap ng sakit na ito.

• Parehong bakterya at birus tulad ng chlamydia, mycoplasma trangkaso at adenovirus, pati na rin ang hindi pa mapag-alamang sanhi, ay maaaring magdulot ng di-pangkaraniwang pulmonya.

• Ang di-pangkaraniwang pulmonya ay maaaring mailipat sa pamamagitan ng maliliit na patak na galing sa paghinga (halimbawa: plema, sipon o laway ng may sakit) sa loob ng maigsing agwat na isang metro o sa tuwirang pagdapo ng sekresyong respiratoryo ng pasyente.

• .Kabilang sa palatandaan ng severe acute respiratory syndrome ay: lagnat (mahigit sa 38°C) at panginginaw ng katawan, ubo, pangangapos ng hininga, sakit ng ulo, pananakit ng katawan at masamang pakiramdam.

• Maraming pasyente na nagpatingin agad ay mahusay ang pagtanggap sa paggamot at sila 'y nagpapakita ng pagbuti ng kalagayan. Ang ilan sa kanila ay nakalabas na ng ospital.

Anong mga hakbang ang maaaring gawin upang mapangalagaan ang mga kasama sa pamayanan ?

• Patatagin ang pangontra ng katawan sa sakit. Kumain ng balanseng diyeta, mag-ehersisyo lagi, magpahinga ng sapat at iwasan ang stress. Huwag manigarilyo.

• Panatiliin ang pansariling kalinisan. Takpan ang ilong at bibig ng tisyu kapag bumabahin o umuubo. Itapon agad ang gamit na tisyu sa wastong paraan.

• Hugasan ang mga kamay ng likidong sabon. Patuyuin ang mga kamay sa pamamagitan ng tuwalyang papel o di-koryenteng pantuyo ng kamay.

• Hugasan ang mga kamay agad matapos bumahin, umubo o magpunas ng ilong.

• .Hugasan ang mga kamay bago humipo sa mata, ilong atbibig.

• Huwag maghiraman ng tuwalya.

• Huwag maghiraman ng kutsara at tinidor -gumamit ng pansilbing kutsara at chopsticks .

• Panatiliing malinis ang kapaligiran sa bahay. Punasan ang mgakasangkapan (pati ang telepono) kahit minsan sa isang araw ng basahang ibinabad sa solusyong pamatay-mikrobyo (ihalo isang bahaging "bleach" sa 99 na bahaging tubig). Punasan muli ng tuwalyang ibinabad sa malinis na tubig.

• Panatiliing maganda ang pagpasok ng sariwang hangin sa pamamagitan ng pagbubukas paminsan-minsan ng mga bintana. Siguruhin na ang mga makinang nagbibigay ng lamig ay nasa maayos na kalagayan at madalas nililinisan ang mga salaan ng hangin nito.

• I wasan ang mga siksikang pook na hindi maayos ang pasok ng sariwang hangin.

• Magpatingin agad sa manggagamot kapag nagkaroon ng palatandaan ng impeksyong respiratoryo.

Anong dapat gawin kung ang isang kapamilya, kasama sa trabaho o kaibigan ay nahawa ?

• Ang mga taong may sakit na severe acute respiratory syndrome ay dapat magpa-ospital.

• Ang mga pinakamalapit na kapamilya (yaong mga nakatira sa iisang tahanan) o kaya iyong nag-alaga sa isang taong may SARS ay dapat pumunta araw-araw sa itinalagang sentrong medikal upang masubaybyan ang kanilang kalusugan sa loob ng 10 araw.

• Ang Kagawaran ng Kalusugan ay magpapalabas ng alituntunin para sa mga nakasama sa bahay ng may sakit na SARS. Susubaybayan ng Kagawaran ang kanilang kalusugan. Sa loob ng panahon ng pagsusubaybay na ito, dapat silang tumigil sa paggawa, magpanhinga sa bahay hangga't maaari at huwag lumabas ng kanilang tahanan maliban kung ito'y ganap na kinakailangan. Kung kinakailangang lumabas ng tahanan, sila ay dapat magsuot ng maskara at panatiliin ang pansariling kalinisan.

• Ang mga nakapiling ng may sakit na SARS sa labas ng tahanan (tulad ng mga kaibigan at kasama sa trabaho) na wala namang palatandaan ng nasabing sakit ay bibigyan din ng nauukol na kaalamanan at direktang linya ng telepono upang sila 'y makasangguni sa mga kinauukulan. Kung sila 'y magkaroon ng palatandaan ng impeksyong respiratoryo at tuluyang magkasakit, sila ay papayuhang pumunta sa itinalagang sentrong medikal.

Pangkahalatang Alituntunin 

Sa Bahay

I) Panatiliing malinis ang kapaligiran sa bahay.

• Punasan ang mga kasangkapan (pati na ang telepono) kahitisang beses sa isang araw ng tuwalyang ibinabad sa solusyong pamatay-mikrobyo (I bahaging "bleach" na inihalo sa 99 bahaging tubig). Punasang muli ng tuwalyang ibinabad sa malinis na tubig.

• Ang mga kagamitang pambahay na nasukahan ay dapat linisin kaagad ng mas matapang na solusyong pamatay-mikrobyo (1 bahaging "bleach" na inihalo sa 49 bahaging tubig).

• Panatilihing maganda ang pasok ng sariwang hangin sa pamamagitan ng pagbukas ng mga bintana paminsan-minsan. Siguruhing maayos at malinis ang mga makinang nagbibigay ng lamig at hugasang madalas ang mga salaan ng hangin nito.

2) Panatilihing malinis ang mga kamay. Hugasan ang mga kamay tuwing pag-uwi at matapos umubo, bumahin o punasan ang ilong.

3) Pag-alaga sa mga kapamilya na may impeksiyong respiratoryo:

• Ang mga taong may sakit ay dapat kumunsulta sa manggagamot

• Sumunod sa mga utos ng mga manggagamot, pati na sa paggamit ng iniresetang mga gamot. Magpahinga nang sapat.

• Sundin ang mabuting kaugalian sa pansariling kalinisan.

• Magsuot ng maskara upang mabawasan ang paglaganap ng impeksiyon.

Sa Paaralan

1) Ang mga batang may sakit ay hindi dapat papasukin sa paaralan o sa mga bahay-kalinga ng bata.

2) Kung ang bata ay magkasakit sa paaralan: 

• Ipaalam agad sa kanilang mga magulang o tagapag-alaga at payuhan na patingnan ang bata sa isang manggagamot

• .Ihiwalay ang may sakit na bata. Sabihan ang bata na magsuot ng maskara kung siya 'y may palatandaan ng impeksyong respiratoryo, kasama ang lagnat.

• Kapag tinatayang malubha ang kalagayan ng bata, dalhin siya agad sa "emergency department" ng pinakamalapit na ospital.

• Magtabi ng talaan ng pagkakasakit ng mga bata at tauhan sa paaralan.

3) Kapag dumami ang bilang ng di-pumasok:

• Tawagan ang mga tauhan ng paaralan o mga magulang/tagapag-alaga ng mga di-pumagok na mga bata upang alamin ang dahilan ng kanilang di-pagpasok.

• Ipagbigay-alam sa Kagawaran ng Kalusugan kapag may kapuna-punang pagdami ng di-pumasok na mga batang may magkakatulad na palatandaan ng sakit

4) Linisin ng mahusay ang mga laruan at mga kasangkapan, pati na ang mga telepono. Punasan kahit na minsan sa isang araw ng basahang ibinabad sa solusyong pamatay-mikrobyo (1 bahaging bleach na inihalo sa 99 bahaging tubig). Punasang muli ng basahang ibinabad sa malinis na tubig kahit minsan sa isang araw.

5) Magguot ng maskara kapag nag-aalaga ng isang taong may palatandaan ng sakit na pulmonaryo.

Sa Gawaan

1) Sumangguni sa manggagamot agad at huwag pumasok kung mapansin ang mga palatandaan ng sakit na respiratoryo.

2) Tiyaking maayos ang pagpasok ng hanging sariwa sa pamamagitan ng pagbubukas ng bintana paminsan-minsan. Panatiliing maayos ang mga makinang nagbibigay lamig at hugasang madalas ang salaan ng hangin nito.

3) Siguruhin na malinis at gumaganang maayos ang mga gamit sa kubeta. Maglagay ng likidong gabon, tuwalyang papel o di-koryenteng pantuyo ng kamay.

4) Linisin at gumamit na pamatay-mikrobyo (sa kasangkapan, telepono at kubeta) kahit na isang beses sa isang araw. Gumamit ng solusyong pamatay-mikrobyo (isang bahaging "bleach" na hinalo sa 99 bahaging tubig). Punasang muli ng tuwalyang ibinabad sa malinis na tubig o di kaya'y banlawan ng malinis na tubig at patuyuin ng lampaso.

5) Kung ang mga gamit ay nasukahan, hugasan at punasan agad ng mas matapang na solusyong pamatay-mikrobyo (1 bahaging "bleach" na hinalo sa 49 bahaging tubig). Banlawan ng malinis na tubig at lampasuhin hanggang matuyo.

6) Kung ang isang tauhan ay mapag-alamang may SARS, ang tagapamahala ng tanggapan ay dapat ipagbigay-alam agad ito sa kinauukulan sa kalusugan, pati na rin ang mga ibang tauhan sa tanggapan.

Sa mga pook-pampubliko (tulad ng restauran, sinehan at palengke)

1) Itapon ang ginamit na tisyu sa basurahang may takip.

2) Huwag dudura.

3) Ang mga taong may impeksyong respiratoryo ay dapat magsuot ng maskara upang masupil ang paglaganap ng sakit.

4) Umiwas sa siksikang lugar na hindi maganda ang pasok ng sariwang hangin.

Pagtratrabaho sa mga pampublikong lugar

1) Sumangguni agad sa manggagamot kung magkaroon ng palatandaan ng impeksyong respiratoryo.

2) Itapon ang ginamit na tisyu sa basurahang may takip.

3) Panatiliing malinis ang mga kamay. Hugasan ang mga kamay matapos umubo, bumahin o maglinis ng ilong.

4) Linisin at magdisimpekta ng kapaligiran (kasama na ang mga kasangkapan, telepono at kubeta) kahit minsan sa isang araw. Gumamit ng solusyong pamatay-mikrobyo ( 1 bahaging "bleach" at 99 bahaging tubig). Punasan muli ng tuwalyang binabad sa malinis na tubig.

5) Kung ang kapaligiran o kagamitan ay nasukahan, hugasan at punasan agad ng mas malakas na solusyong pamatay-mikrobyo (1 bahaging "bleach" at 49 na bahaging tubig). Banlawan ng malinis na tubig at tuyuin ng lampaso.

6) Siguruhin na ang gamit sa kubeta ay may malinis at maayos ang takbo. Maglagay ng likidong sabon, tuwalyang papel at di-koryenteng pantuyo ng kamay.

Pagsuot ng Maskara

1) Ang pagsuot ng maskara ay nagbibigay ng proteksyon laban sa impeksyong respiratoryo (kasama na ang impeksyong kumakalat sa pamamagitan ng hangin o ng mga patak na binuga ng taong may sakit). Ang mga taong may palatandaan ng sakit
na respiratoryo o yaong malapit na nakapiling ang mga taong tiyak na may sakit na di-karaniwang pulmonya ay dapat magsuot ng maskara upang mabawasan ang paglaganap ng impeksyon. Ang kanilang tagapag-alaga ay dapat ding magsuot ng maskara. Sa pangkahalatang publiko, ang pagsuot ng maskara ay opsiyonal o hindi pinagpipilitan.

2) Hugasan ang kamay bago isuot ang maskara. Kung gumagamit ng maskara, sundin ang mga atas ng tagapagyari nito. Maayos dapat ang paglapat ng maskara sa mukha. Ito'y dapat nakakabit mabuti sa pamamagitan ng tali o goma na kasama ng maskara.

3) Nakalabas dapat ang panig na may kulay ng maskara. Ang maskara ay dapat lubos na tinatakpan ang ilong, bibig at baba. Ang manipis na alambre sa maskara ay dapat ilapat sa tulay ng ilong upang maiwasan ang mga puwang kung saan maaring tumagas ang mikrobyo.

4) Sa pangkaraniwang pagkakataon, ang maskara na ginagamit sa pagtitistis o operasyon ay dapat palitan araw-araw. Ilagay ang nagamit na maskara sa isang plastik na supot at itali ito bago itapon sa basurahan. Palitan ang maskara agad kapag ito'y nasira.

Para sa dagdag na kaalaman:

Tumawag sa Kagawaran ng Kalusugan sa bilang 2833-0111 o sa kanilang "hotline" bilang 29618968 sa oras ng paggawa o bumisita sa "website" ng Kagawaran sa: www.info.gov.hk/dh.

6/F United Ctr, 95 Queensway, Admiralty, H.K.       Tel : 2823-8500 / 2823-8501     Fax :  2866-9885 / 2866-8559